تبلیغات
پاسخ به سوالات شما در ادیان و مسیحیت - 26. معصومیت یک صفت ذاتی است یا اکتسابی؟ (2)

اشتراک و ارسال مطلب به:

جمعه 24 آذر 1391

26. معصومیت یک صفت ذاتی است یا اکتسابی؟ (2)

   نویسنده: شهاب    


در قسمت قبلی که با دیدگاه عصمت در مسیحیت تا حدودی آشنا شدید، لازم است عصمت در نگاه فرقه های اسلامی و به ویژه عصمت از نگاه شیعه را نیز بدانید.

در این قسمت بخش هایی از مقاله سید رضا موسوی مختاری را با دخل و تصرف خدمت شما عزیزان تقدیم می کنیم:

دیدگاه شیعه : آنچه شیعیان(اعم ازعلما و مردم) بدان معتقدند اینست که انبیاء(ع) مانند پیامبر اسلام و حضرت مسیح  از بدو تولد تا آخر عمر از هر گونه گناه و معصیت ، سهو و خطا و نسیان، در قول و فعل معصوم اند.(چه در دریافت و ابلاغ وحی و چه غیرآن). درخصوص اهل بیت (ع) نیز معتقدند غیر از عصمت در دریافت و ابلاغ وحی که موضوعاَ منتفی است، سایر مراتب عصمت را دارا هستند.
در مورد حواریون علیهم السلام هم بر اساس روایات و نیز آیات قرآن نیز در معتقدیم که بدانان وحی می شده است، هر چند در مراتبی پایین تر. اما بر اساس آیات متعدد قرآن کریم، برخی از علمای شیعه، حواریون را معصوم از خطا می دانسته اند.

تعریف عصمت : برای عصمت تعاریفی مختلف وبسیارنزدیک به هم ارائه شده است که در اینجا به تعریف برگزیده که تقریباً قدرمتیقن و جامع آنهاست،بسنده می شود؛علامه حلی(ره) می فرمایند:" العصمة لطف یمنع من اختص به من الخطا و لایمنعه علی وجه القهر"؛ یعنی عصمت در معصوم لطفی الهی است که انسان را با اختیار، از لغزش دور نگه میدارد.

حقیقت عصمت: اکثر علمای فن حقیقت عصمت را بازگشت به علم می دانند که نتیجه آن حصول عالیترین مرتبه تقواست؛ یعنی فرد معصوم با عقل، بینش قوی وعلم نافذ از باطن و حقیقت گناهان و پیامدهای قطعی آن آگاه بوده و به اختیار، از ارتکاب معاصی دوری می جوید.

مواضع مورد اختلاف:

عصمت در غیررفتار:

1- عصمت درعقاید: تقریباَ تمامی فرق مسلمین پیامبران را از هرگونه لغزش عقیدتی معصوم میدانند به جزگروهی از خوارج به نام "ازارقه"، که چنین لغزشی بر پیامبران را روا می دانند.

2- عصمت دردریافت وحی: تمامی اندیشمندان مسلمان قائل به عصمت انبیاء در دریافت وحی بوده و تنها ابوبکر باقلانی(از متکلمین اهل سنت)این دیدگاه را نپذیرفته است.

3- عصمت درابلاغ وحی: دراین خصوص نیز مسلمین متفق در عصمت انبیاء هستند و تنها گروهی از"کرامیه و حشویه"(گروهی از متکلمین اهل سنت)، لغزش انبیاء را در گفتار پذیرفته و افسانه غرانیق را شاهد آن دانسته اند.

عصمت در رفتار:

دربین مسائل مختلف عصمت،عصمت در رفتار بیشترین محل بحث و مناقشه بین دانشمندان بوده که نظرات مختلفی نیزپیرامون آن ارائه شده است:

الف – دیدگاه شیعه: همانطور که گذشت اکثریت قریب به اتفاق شیعه معتقدند تمام پیامبران و عترت پیامبر(ص)از هرگونه خطا و گناه عمدی و سهوی و یا از روی فراموشی ، کوچک و بزرگ ، پیش یا پس از بعثت، در اعتقاد و گفتار و احوال و کردار، معصوم هستند.(سید حیدرآملی، علامه حلی، علامه مجلسی، شیخ مفید و شیخ طوسی و سید مرتضی و عبدالرزاق لاهیجی،علامه طباطبایی و امام خمینی،ازفحول علمای شیعه براین اعتقادند).


ب – دیدگاه اهل سنت :

1- دیدگاه معتزله(گروهی از متکلمین اهل سنت): از نظر این گروه ارتکاب گناهان کوچک جز در مواردی که باعث بیزاری مردم می شود، برپیامبران رواست.قاضی عبدالجبار معتزلی می گوید:" دلیلی بر رد این دیدگاه نداریم؛ چه اینکه گناه کوچک، تنها در کاستن منزلت انسان ها نقش دارد" .

2- دیدگاه ابوعلی جبایی(از متکلمین اهل سنت): ازنظروی ارتکاب گناه از روی سهو ونسیان جایز است.

3- دیدگاه حشویه و کرامیه: حشویه معتقدند حتی انجام گناهان بزرگ از روی عمد برای پیامبران جایز است . کرامیه هم عقیده با این گروه، فقط دروغگویی در مقام تبلیغ را استثنا کرده اند.

4- برخی ازمتاخرین ازنویسندگان اهل سنت عصمتی را برای پیامبران قائلند که بااشتباه و خطا ولغزش آنان قابل جمع است به این معنا که عصمت آنان را نسبی(غیرمطلق) وغیرذاتی دانسته ولذا ممکن است خطاکنند ولی خداوند باوحی خود آنان را متذکر به خطا واصلاح آن میکند.

بنابرآنچه گذشت این تنها شیعه هست که عالی ترین مراتب عصمت را برای انبیاء و چهارده معصوم (ع) قائل است؛ حال باید به تبیین استدلالی این دیدگاهها پرداخت که کدامیک از آنها از پشتوانه محکم ِعقلی و نقلی(آیات و روایات موثق) برخوردار است.


سوال: عقل انسان برچه اساس و مبنایی به ضرورت عصمت انبیاء حکم صادر میکند؟

از دیدگاه تمامی علمای شیعه اعتقادات بنیادین هرمومنِ ِموحد ِشیعه باید ازروی استدلال عقلی و برهان بوده و تقلیدی وبراساس ظن نباشد؛زیراکه"ان الظن لایغنی من الحق شیئا"(یونس/36) و شرط پذیرش این اعتقادات در محضر الهی نیز همین است.یکی از این مباحث مقوله "عصمت" است، لیکن به لحاظ ترتیب منطقی، بحث عصمت انبیاء، می بایست پس از اثبات توحید و اثبات ضرورت بعثت انبیاء و لزوم وحی، مطرح شود؛ در اینجا برای رعایت سیرمنطقی مطالب ،این موارد را جزواصول موضوعه و مسلمات بحث، فرض نموده و به اثبات ضرورت عصمت انبیاء می پردازیم.(البته در سلسله مباحث آتی به ان مقولات نیز خواهیم پرداخت.)

سوال اساسی: باتوجه به اینکه افراد عادی انسان مستقیماً ازوحی (به عنوان راهی مطمئن برای شناختهای لازم، که جبران کننده نارساییهای حس و عقل انسانی است) بهره مند نیستند و استعداد و لیاقت  دریافت وحی الهی را نیزندارند و ناچار پیام الهی باید بواسطه افراد خاصی(پیامبران)، به ایشان ابلاغ شود، چه ضمانتی برای صحت چنین پیامی وجود دارد؟ وازکجا می توان مطمئن شد که شخص پیامبر، وحی الهی را درست دریافت کرده و آنرا درست به مردم رسانده است؟واگر چنانچه واسطه ای نیزبین خدا و پیامبر باشد از کجا معلوم آن واسطه نیزوظیفه خود را بدرستی و صحیح انجام داده باشد؟زیرا راه وحی، درصورتی کارآیی و نتیجه لازم رادارد، و می تواند نارسایی دانش بشری را جبران کند که از مرحله صدور تا مرحله وصول به مردم ، از هرگونه تحریف و دستبرد عمدی و سهوی، مصون باشد وگرنه با وجود احتمال سهو ونسیان در واسطه یا واسطه ها، یا تصرف عمدی در مفاد آن، باب احتمال خطاء و نادرستی درپیام رسیده به مردم ، باز می شود و موجب سلب اعتماد ازآن می گردد، پس، از چه راهی می توان اطمینان یافت که وحی الهی بطور صحیح و سالم بدست مردم می رسد؟

یک راه متصور : راه اولی که به ذهن می رسد این است که مجموعه ای ازافراد نخبه و فوق العاده که از بهره هوشی بالا وازعلوم و دانشهای مختلف کافی، برخوردارند، پیام الهی را مطالعه و با عقل جمعی بررسی دقیق نموده و خطای آن را تشخیص داده و در صورت وجود خطا، آنرا اصلاح می نمایند ودر نتیجه پیام الهی بدون اشتباه و نقصان ،بدست عموم مردم می رسد.

پاسخ این تصور: اولاً این پاسخ زمانی می توانددرست باشد که انسانها یا حداقل تعدادی از آنها، از حقیقت وحی مطلع بوده و یا دست کم استعداد فهم حقیقت وحی را دارا باشند، درحالیکه فرض ما اینست که انسانها فاقدچنین استعدادی هستند هرچند از هوش بالا وعلوم بالایی نیزبرخورداربوده باشند؛ لذا فرض نظارت نخبگان و تشخیص خطا منتفی است. ثانیاً عقل فقط درصورتی که محتوای پیام وحی مخالف احکام یقینی ِعقلی باشد توان تشخیص دارد ولاغیر. مثلاً اگر مدعی پیامبری پیامی بیاورد که آن پیام متضمن این باشد که" اجتماع نقیضین ممکن است"، عقل قطع پیدا میکند که یا مدعی در ادعای خود کاذب است و یا محتوای پیام تحریف شده است؛ درحالیکه فلسفه اصلی نیاز به وحی، درمسائلی است که عقل، راهی برای اثبات یا نفی آنها ندارد و نمی تواند با ارزیابی مفاد و محتوای پیام، صحت و سقم آنرا تشخیص دهد.پس بنابراین راه متصور فوق صحیح نمی باشد.

پاسخ حقیقی : بافرض اینکه هدف از ارسال رسل و انزال کتب ایجاد زمینه تکامل اختیاری بشروسپس هدایت بشر به سوی سعادت دنیوی و اخروی باشد،ازطریق صفات کمالیه الهی می توان مصونیت پیامها را از تصرفات عمدی و سهوی اثبات کرد:

مقتضای علم،قدرت و حکمت الهی آن است که پیام خود را دست نخورده و سالم و مصون از هرگونه تحریف و تبدیلی ،به بندگانش برساند چراکه :

1- اگر خداوند نخواهد که پیامهایش بطورصحیح به بندگانش برسد خلافِ حکمت بالغه خواهد بود و اراده حکیمانه الهی، این فرض را نفی می کند.

2- اگرخداوند نداند که پیام خود را از چه راهی ، چگونه و بوسیله چه کسانی بفرستد که سالم به بندگانش برسد با علم نامتناهی ِ او منافات خواهد داشت.

3- اگر خداوند نتواند وسایط شایسته ای را برگزیند و آنها را از هجوم موانع (از جمله شیاطین) ، حفظ کند با قدرت نامحدود او سازگار نخواهد بود.

بااین بیان مصونیت فرشته یا فرشتگان الهی(به عنوان واسطه های وحی) ونیز مصونیت پیامبران (به عنوان حاملان وحی)، در مقام دریافت و نیز عصمت آنان از خیانت عمدی یا سهوی ویا نسیان در مقام ابلاغ پیام الهی، به اثبات می رسد.

نکته مهم : البته برهان عقلی ارائه شده ،فقط عصمت انبیاء رادر مقام دریافت و ابلاغ وحی اثبات می کند و اثبات سایرمراتب عصمت از دایره این برهان خارج است و باید با دلایل دیگری آنرا اثبات نمود.

بیان عصمت انبیاء(ع) درقرآن


الف - آیات دال بر عصمت انبیاء(ع) در دریافت و ابلاغ وحی :
1- "وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكیمٍ عَلیمٍ (نمل6) و "وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوى‏،إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ یُوحَى‏ (نجم 3و4)
این آیات بیانگرآنست که پیامبر(ص) قرآن را از منشاء آن ،که نزد خدای دانای حکیم است، دریافت می کند و هرآنچه می گوید وحی خداست وهیچ سخن او از روی هوی و هوس(ودلبخواهی) نیست؛ فلذا وقتی پیامبر(ص)، وحی را از منشاء آن دریافت می کند و به تصریح آیه، آنچه می گوید جز وحی نیست، درنتیجه روشن است که دریافت وابلاغ آن ازهرگونه تحریف و تبدیلی بری خواهد بود.
2- "عاَلِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلىَ‏ غَیْبِهِ أَحَدًا الَّا مَنِ ارْتَضىَ‏ مِن رَّسُولٍ فَإِنَّهُ یَسْلُكُ مِن بَینْ‏ِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَدًالِّیَعْلَمَ أَن قَدْ أَبْلَغُواْ رِسَالَاتِ رَبهّمْ وَ أَحَاطَ بِمَا لَدَیهْمْ وَ..."(آیات 26-28سوره جن) وآیه شریفه "وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْیُنِنا وَ ..."(طور48)؛ این آیات به این حقیقت اشاره دارند که اولاً؛ خداوند عالم غیب خود را به روی فرستادگانی می گشاید که مورد رضای او هستند؛ یعنی کسانیکه به عالی ترین مقام بندگی رسیده اند. ثانیاً خداوند علیرغم رضاوخشنودی ازرسولان خود،مامورانی را نیزاز پیش و پس بر این فرستادگان الهی،مراقب قرار داده است؛ تا آنها اوامر الهی را درست ابلاغ کنند وثالثاًهمه این امورتحت اشراف ،نظارت و قدرت خدای متعال صورت می گیرد؛بنابراین چون غرض از گماردن ماموران ونظارت خداوند، این است که محتویات وحی را بدون تغییر و تبدیل ابلاغ نمایند،و خداوند آن را، اراده فرموده است واراده الهی تخلف ناپذیر است،"إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ"(طلاق3)،لازم می آید که آنها در دریافت و ابلاغ وحی معصوم بوده باشند.
3- "وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِیلِ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْیَمِینِ ثمُ‏َّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِینَ فَمَا مِنكمُ مِّنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِینَ(44-47 الحاقه) و آیه شریفه" الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دینا "(مائده3)
طبق این آیات اساساَ در ابلاغ وحی ، پیامبر(ص) نمی تواند هیچگونه سخنی خارج از سخن خدا به مردم برساند؛ چون خداوند ایشان را تهدید کرده است واز سویی ،طبق آیه شریفه اکمال دین،پیامبر، دین خدا رابطورکامل بدست مردم رسانیده، درنتیجه روشن است که تهدید خداوند عملی نشده، فلذا وحی خدا بدون تحریف و توآم با عصمت به دست مردم رسیده است.
براساس آنچه گذشت عصمت پیامبراکرم(ص)دردریافت و ابلاغ وحی براساس آیات قرآن، اثبات گردید لیکن از آنجاییکه این نوع ازعصمت، یکی ازشؤون نبوت و رسالت است، طبعا برای سایر انبیا(ع) نیزبه خودی خود اثبات می شود.
ب- آیات دال بر عصمت انبیاء(ع) ازمطلق گناهان
دلیل اول :استدلال با استناد به مخلص(به فتح لام )بودن انبیا(ص)
1- مخلصین : براساس آیاتی از قرآن، شیطان قسم یاد نموده که تمام بندگان خدا را اغوا و اضلال کند مگر" مخلَصین" را ؛ آنهم به این دلیل که قدرت گمراه کردن آنان را ندارد. " قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِینَ "(سوره ص آیات 82-83) –"....وَ قَالَ لَأَتخَّذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِیبًا مَّفْرُوضًاوَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّیَنَّهُمْ وَ لاَمُرَنَّهُم‏...."( آیه 119 سوره نساء)
براین اساس درفرهنگ و ادبیات قرآن، مخلصین کسانی هستند که شیطان از تصرف در آنان و اغوا و اضلال آنها،عاجزوناامید است ؛ طبیعی است کسی که درراه حرکت بسوی خدا،به هیچ وجه ولو اندکی ،نه راه را گم کند و نه مقصد را، همان تعبیر دیگری خواهد بود از واژه " عصمت".
2- مصادیق مخلصین : با اندک فحص و جستجو در قرآن تعدادی ازمخلصین بیان شده است؛ حضرات انبیاء یوسف، موسی، عیسی،ابراهیم، اسحق و یعقوب(علیهم السلام)
"... إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصینَ (یوسف24)
"وَ اذْكُرْ فِی الْكِتابِ مُوسى‏ إِنَّهُ كانَ مُخْلَصاً وَ كانَ رَسُولاً نَبِیًّا (51مریم)
"وَ اذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ أُوْلىِ الْأَیْدِى وَ الْأَبْصَرِإِنَّا أَخْلَصْنَاهُم بخِالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِوَ إِنهَّمْ عِندَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَینْ‏َ الْأَخْیَارِ(سوره ص 45-47 )
درادامه آیه شریفه اخیرآمده است:" ... انهم عندنا لمن المصطفین الاخیار"(47)؛ این آیه اشاره به این حقیقت دارد که انبیائی که درآیات فوق نامشان ذکر شده جزو گروه " مصطفین الاخیار" هستند. به عبارتی این آیه تعلیلی است بر آیه قبلی به این معنا که مخلصین به این دلیل مخلصین هستند که جزو برگزیدگان اخیار("مصطفین" )در نزد خداهستند.
3- مصادیق دیگر:آدم ،نوح و آل ابراهیم و آل عمران(علیهم السلام)
" إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَ نُوحًا وَ ءَالَ إِبْرَاهِیمَ وَ ءَالَ عِمْرَانَ عَلىَ الْعَالَمِینَ ذُرِّیَّةَ  بَعْضُهَا مِن بَعْض‏( آل عمران آیه 34) براساس این آیه، این دسته نیز جزو "مصطفین" بوده، لذا داخل در مخلصین خواهند بود.
براساس آیاتی دیگرروشن میشود که برخی ازآل ابراهیم وآل عمران، مشمول اصطفاء اند، نه همه آل. "وَ بَارَكْنَا عَلَیْهِ وَ عَلىَ إِسْحَاقَ  وَ مِن ذُرِّیَّتِهِمَا محُسِنٌ وَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِینٌ(صافات113)
4- گروه دیگر از مصادیق( آیات 84 الی 90 سوره انعام)
"وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ  كُلاًّ هَدَیْنَا  وَ نُوحًا هَدَیْنَا مِن قَبْلُ  وَ مِن ذُرِّیَّتِهِ دَاوُدَ وَ سُلَیْمَنَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسىَ‏ وَ هَرُونَ  وَ كَذَالِكَ نجَزِى الْمُحْسِنِینَ(84)
وَ زَكَرِیَّا وَ یحَیىَ‏ وَ عِیسىَ‏ وَ إِلْیَاسَ  كلُ‏ٌّ مِّنَ الصَّالِحِینَ(85)
وَ إِسْمَاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطًا  وَ كُلاًّ فَضَّلْنَا عَلىَ الْعَلَمِینَ(86)
وَ مِنْ ءَابَائهِمْ وَ ذُرِّیَّاتهِمْ وَ إِخْوَانهِمْ  وَ اجْتَبَیْنَاهُمْ وَ هَدَیْنَاهُمْ إِلىَ‏ صرِاطٍ مُّسْتَقِیمٍ(87)
همانطورکه از آیات فوق پیداست انبیاء ذکرشده " اجتباء" شده اند؛اجتباء درفرهنگ عرب(1) همان معنای اصطفاء است، لذا این دسته از انبیاء نیز داخل دربرگزیدگان از اخیار یا همان "مصطفین الاخیارو مخلصین" خواهند بود. نکته مهم : درآیه87 انعام، برخی از آباء و ذریه انبیاء(ع)و برادران آنها، نیز جزو دسته" اجتباء" ذکرشده اند، که درادامه آیه براساس عبارت " أُوْلَئكَ الَّذِینَ ءَاتَیْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَ الحْكمْ‏َ وَ النُّبُوَّةَ  فَإِن یَكْفُرْ بهِا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكلَّنَا بهِا قَوْمًا لَّیْسُواْ بهِا بِكَافِرِینَ(89) ،روشن می شود که مراداز"مِنْ ءَابَائهِمْ وَ ذُرِّیَّاتهِمْ وَ إِخْوَانهِمْ " ، افراد عادی نیستند بلکه کسانی هستند که دارای "کتاب وحکم و نبوت" اند؛ یعنی همان انبیاء، لذا تمام انبیائی که پس ازاینها آمده اند، یا جزو اجداد آنها، یا هم دوره آنها هستند، جزو گروه " اجتباء" بوده ولذا درسلک "مخلصین و مصطفین" خواهند بود.عبارت اخیر تمام انبیاء راشامل می شود(وَ مِنْ ءَابَائهِمْ وَ ذُرِّیَّاتهِمْ وَ إِخْوَانهِمْ  )

5- گروه پنجم حواریون: بر اساس سوره صف آیه 14 حواریون مورد تایید الهی قرار گرفته اند: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُونُوا أَنصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ لِلْحَوَارِیِّینَ مَنْ أَنصَارِی إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِیُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللَّهِ فَآمَنَت طَّائِفَةٌ مِّن بَنِی إِسْرَائِیلَ وَكَفَرَت طَّائِفَةٌ فَأَیَّدْنَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَىٰ عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِینَ ﴿الصف: ١٤﴾. همچنین به آن ها وحی می شده است: وَإِذْ أَوْحَیْتُ إِلَى الْحَوَارِیِّینَ أَنْ آمِنُوا بِی وَبِرَسُولِی قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ ﴿المائدة: ١١١﴾


شبهه : ممكن است گفته شود همه این استدلالها صحیح،ولی اکثراً درخصوص رسولان صاحب شریعت است درحالیكه بسیاری از انبیاء آن وظایف رسولان را نداشته ویا اساساً صاحب کتاب یا شریعتی نبودند، دراینصورت عصمت آنها با این بیان چگونه اثبات خواهد شد؟
پاسخ:
اولا ً؛ براساس آیه شریفه " قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْنا وَ ما أُنْزِلَ إِلى‏ إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ ما أُوتِیَ مُوسى‏ وَ عیسى‏ وَ ما أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ" (بقره136و285) ،هیچ فرقی بین انبیاء و رسولان ازحیث اینكه پیامبرند(شؤون پیامبری)، نیست،(دقت شود که درآیه فوق انبیا ورسولان الهی باهم ذکرشده است)؛ لذا هرآنچه از ویژگیهای انبیاء باشد ،برهمه آنها صادق است و اگر تفاوتی هست براساس آیات شریفه "تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ"(253بقره)،و" لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلى‏ بَعْضٍ...(55اسرا) فضیلت و برتری، رتبی بوده وصرفاً در مراتب قرب ووظایف و... خواهد بود.

ثانیاَ : عصمت یک امر اکتسابی است و این که خداوند علم دارد و می داند چه کسی عصمت خود را حفظ می کند و مراتب آن را در بالاترین درجه ممکن به دست می آورد تا رسالتش را به او بسپارد، به معنای جبری بودن عصمت نیست. لذا در صورتی که عصمت اختیاری باشد علاوه بر انبیای صاحب شریعت اشخاص دیگری همچون اوصیای انبیا نیز می توانند به این مقام برسند. به عنوان مثال می توان حواریون حضرت مسیح را بر شمرد. در آیه کریمه فَلَمَّآ أَحَسَّ عِیسَىٰ مِنْهُمُ ٱلْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ قَالَ ٱلْحَوَارِیُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ [ آل عمران :٥٢]  علّامه طباطبایی برای هر كدام از ایمان و اسلام مراتب سه‎گانه‎ای را ذكر كرده و این ایمان و اسلام حواریون كه در آیه شریفه ذكر شده است از آخرین مرتبه آنها است كه عبارت از تسلیم مطلق نسبت به هر چیزی است كه خداوند از آنان بخواهد و غیر از مؤمنین خالص كسی قادر بر آن نمی‎باشد.[علامة طباطبایی، محمدحسین، المیزان، 3، 204، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‎تا].

در روایتی پیامبر اسلام حواریون را دوازده شخص خالص و انتخاب شده برای یاوری عیسی می داند که در نصرت خداوند و رسول او کوشا ، شجاع و آماده بودند، هیچگونه ضعف و تکبری  در آنان نبود ، ایمانشان  از هر شک و تردیدی پیراسته بود و عیسی را با بصیرت و خلوص و جدیت و خضوع یاری می کردند (بحار الانوار  ،ج 36 ،ص 309 ، حدیث 149 ).



ثالثاً :بنابر آیات " رُسُلاً مُبَشِّرینَ وَ مُنْذِرینَ لِئَلاَّ یَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ كانَ اللَّهُ عَزیزاً حَكیماً (نسا 165) و " وَما كُنَّا مُعَذِّبینَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً (اسرا 15) و "کانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ.....(213 بقره)،خداوند انبیاء را برمی گزیند كه دربین مردم وقوم خود باتبشیر وانذار،حجت رابرمردم تمام کنند؛ لذا با توجه به این دو آیه ،همه انبیاء(اعم از رسول و غیررسول)، حجتهای الهی دربین قوم هستند واگر گناهکارو عاصی باشند، برای مردم حجت نخواهند بود ودر این مسئله نیز تفاوتی بین انبیا ورسولان قایل نشده است.

دلیل دوم :استدلال براساس اهداف انبیا

طبق آموزه های قرآنی انبیاء ورسولان الهی (ع) درراس همه ماموریت های خود، برای تبشیر واندارواتمام حجت الهی و تعلیم و تربیت ،مبعوث شده اند؛
" هوالذی بعث فی الامیین رسولاً منهم ...لیزکیهم ویعلمهم الکتاب .."(سوره جمعه آیه 2)
"لقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولاً ...یزکیهم و یعلمهم الکتاب."(آل عمران 164)
وَ ما نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلاَّ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ ....َ ( کهف 56)
كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ.....(213 بقره)
رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاَّ یَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ ... (165نسا)
ما كُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً (15اسرا)
طبق آیات فوق هدف بعثت ازانبیا، تربیت و هدایت مردم است، اگرانبیاء(ع) خود عامل به گفته های خود نباشند، این امرمهم حاصل نخواهد شد.چراکه تبشیرواندارو اتمام حجت زمانی محقق می شود که انبیا خود به مقتضای آنچه می گویند عمل کنند، طبع انسان بگونه ای است که اگر مربی  به تعالیم خود پایبند نبوده وبین قول و فعل او تضادی باشد نفوس آنها،ازچنین شخصی گریزان خواهد شدو به او اعتماد نخواهند کرد؛ لذا اگر كسی كه مسئولیت تربیت مردم رابرعهده دارد، معصوم نباشد، بی اعتمادی مردم نسبت به آنها، زمینه تبعیت را فراهم نخواهد كرد و این نقض غرض ایجاد خواهد كرد. شاهد این موضوع مسائل عادی و روزانه زندگی است که دركوچكترین امور زندگی كه به افرادی مراجعه می شود، چنانچه طرف مقابل پایبند به آنچه می گوید نباشد ،دراندك زمانی اعتماد مردم از آنها سلب می شود و جالب اینجاست كه اعتماد سابق یا بازنمی گردد و یا در موارد نادر، بسیار دیگر و محدود بر می گردد.به این ترتیب در دین كه همه سرنوشت دنیوی و اخروی انسان در دست تعالیم انبیاء(ع) است، جایی برای بی اعتمادی نخواهد بود.

دلیل سوم :استدلال با استناد به مطلق بودن اطاعت از انبیا(ع)

" وما ارسلنا من رسول الا لیطاع باذن الله " (نساء آیه 64)
" اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و لاتبطلوا اعمالكم"(سوره محمد آیه 33)
"وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَكُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِم" (احزاب، آیه 36)
" أَطیعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْكافِرینَ (32آل عمران)
" أَطیعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ"(آل‏عمران  132  )
یَأَیهُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَطِیعُواْ اللَّهَ وَ أَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَ أُوْلىِ الْأَمْرِ مِنكمُ‏ْ  فَإِن تَنَازَعْتُمْ فىِ شىَ‏ْءٍ فَرُدُّوهُ إِلىَ اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الاَخِرِذَالِكَ خَیرْ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً(نسا59)
طبق این آیات شریفه خداوند به مومنین دستور می دهد كه از انبیاء اطاعت و فرمانبرداری مطلق داشته باشند و هیچكس درمقابل هیچكدام از اوامر پیامبر (ص)حق و اختیاری ندارند؛ فلذا اگرمعاذالله پیامبر غیرمعصوم و گناهکارباشد ودرعین حال اطاعت از اوهم واجب باشد،دراینصورت همه معصیت كاران در مقابل خداوند معذور خواهند بود واین خلاف صریح آموزه های قرآنی است.لذا باید انبیاء(ع) معصوم باشند تااطاعت مطلق درخصوص انها صدق پیداکند.

دلیل چهارم : استدلال با استناد به نهی های الهی خطاب به پیامبر(ص)

1-"... وَ لا تُطیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفینَ (شعرا 151)     
2-"... ولاتطع منهم آثماً او كفوراً"(24قلم)
3-"... ولاتطع من اغفلنا قلبه عن ذكرنا واتبع هواه وکان امره فرطا ..."(كهف 28)
4-"...فلاتطع المکذبین"(قلم 8)
5-"...ولاتطع کل حلاف مهین"(قلم10)
......
باتوجه به این آیات، خداوند به پیامبر(ص)دستور می دهد كه از مسرفان و گناهكاران و كافران ودروغ گویان و كسانی كه قلبشان از یاد خدا غافل است و نیز از تابعان هواهای نفسانی و... اطاعت و تبعیت نكند؛ لذا می توان نتیجه گرفت که خود پیامبرهم نباید هیچ یك از این ویژگیها را داشته باشد؛چراكه اگرپیامبر دارای این ویژگیها باشد، چون اطاعت از ایشان واجب است وازطرفی خدا دستور می دهد كه اطاعت از اینگونه اشخاص نشود، این امرتكلیف مالایطاق خواهد بود، بنابراین پیامبر(ص) باید معصوم و دور ازگناه و خطا باشد؛ البته باید یادآوری کرد که هرچندموارد مذکور درآیات فوق هریک ناظر به یک گناه خاصی است لیکن اگر "مخلَص" بودن و"عدم تبعیت از هوای نفس" و " تذکر دائمی یاد خدا" باهم جمع شوند، عصمت کامل و مطلق انبیا، ازمطلق گناهان را افاده می کند.به عبارتی وقتی انبیا بدلیل "مخلص" بودن، شیطان قدرت تصرف درآنها ندارد وازطرفی ازهوای نفس نیز تبعیت نمیکنند و دایما به یاد وذکرخداهستند این یعنی همان "عصمت انبیا".
نکته : باتوجه به اینکه براساس دلایل فوق عصمت انبیا بطور اطلاق، اثبات گردید آیاتی که ممکن است توهم عصیان و گناه وتمرد ولغزش ... ، نماید با دلایل فوق که آیات محکمه هستند، قابل رفع خواهد بود؛البته کتب مفصلی دراین خصوص تالیف گردیده(3) که شبهات مطرح و آیات متشابه ِآن را تبیین و توضیح داده است که طالبان می توانند بدانها مراجعه کنند.
آنچه آیات فوق درخصوص عصمت تبیین می کنند ناظر به گناه فقهی و مصطلح در زبان و عرف دینی است و سایر مراتب و معانی گناه را بادلایل دیگری باید اثبات کرد.

آیا عصمت پیامبر و اهل بیت علیهم السلام خدادادی محض است یا این که اکتسابی و بر اساس لیاقت و امتحان شدن است ؟
بدون شک عصمت پیامبران و ائمه علیهم السلام اکتسابی و بر اساس لیاقت و امتحان است ؛ زیرا اگر خدادادی محض باشد ، هیچ ارزشی ندارد و فضیلیت محسوب نمی‌شود .
نکته اساسی در بحث عصمت این است که باید دید منشأ عصمت در معصومین چیست ؟ بنابر اعتقاد شیعیان که با دلایل محکم و قاطع قابل اثبات است ، منشأ عصمت معصومین علم قطعی ، شهودی و وجدانی به حقایق امور و عواقب اعمال است ؛ به طوری که سبب می‌شود اراده انسان قوی و در نفس او قوه ای ایجاد شود که او را از انجام گناه و لغزش محافظت می‌کند .
این علم ، علمی است که دارنده آن صاحب چشم بصیرتی می‌شود که عواقب ، آثار و لوازم گناه و ترک واجبات را در دنیا و آخرت با تمام وجود لمس می‌کند . و از انسان موجودی می‌سازد که در تمام عمرش حتی به اندازه ذره‌ای با دستورات پروردگارش مخالفت نمی‌کند و حتی فکر انجام معصیت و یا ترک واجب در مخیله او نمی‌گنجد .
معصومین (علیهم السلام) از طرفی علم قطعی به عواقب گناه دارند و از طرف دیگر ذات خداوند را به حقیقت شناخته اند و می دانند که با انجام معصیت ، از دستور چه کسی سر پیچی خواهند کرد ؛ لذا در تمام طول عمرشان حتی فکر گناه را هم نمی کنند ؛ با این که در انجام آن قدرت کامل دارند
این مسأله حتی در برخی موارد برای سایر انسان‌ها نیز اتفاق می‌افتد ؛ مثلاً انسانی که می‌داند در داخل این ظرف زهر خطرناکی است ، هرگز از آن نخواهد نوشید و حتی فکر خوردن آن را نیز نخواهد کرد ؛ زیرا انسان به کشنده بودن زهر علم قطعی دارد و این علم باعث می‌‌شود که انسان‌ها در تمام عمرشان حتی یک بار مرتکب آن نشوند ؛ با این که هر انسانی مختار است و هر وقت که اراده کند می‌تواند با خوردن خودکشی کند ؛ چنانچه هستند انسان‌های ضعیف النفسی که حتی با دانستن کشنده بودن زهر ، با خوردن آن خود کشی می کنند .
و یا مثلاً مادری که فرزندی شیرخواری دارد ، هر گز تصور این را نمی کند که چاقو بردارد و سر فرزند خودش را ببرد ؛ با این که این عمل از اعمال اختیاری مادر است ؛ اما علم این شیر خوار فرزند او است و علاقه شدیدی به او مانع این می شود که حتی این فکر پلید را از سر بگذراند .
معصومین (علیهم السلام) از طرفی علم قطعی به عواقب گناه دارند و از طرف دیگر ذات خداوند را به حقیقت شناخته اند و می دانند که با انجام معصیت ، از دستور چه کسی سر پیچی خواهند کرد ؛ لذا در تمام طول عمرشان حتی فکر گناه را هم نمی کنند ؛ با این که در انجام آن قدرت کامل دارند .
مرحوم شیخ مفید رحمت الله علیه در این باره می فرماید :
العصمة لطف یفعله الله تعالى بالمکلف بحیث یمتنع منه وقوع المعصیة وترک الطاعة مع قدرته علیهما .
عصمت ، لطفی از جانب خداوند که شامل حال مکلف می‌شود و او را از وقوع در معصیت و ترک اطاعت باز می‌دارد ؛ با این که آن شخص قادر به انجام آن‌ دو است . (النکت الإعتقادیة - الشیخ المفید - ص 37)
برای اثبات این علم برای اوصیای انبیا و به ویژه ائمه معصومین علیهم السلام دلایل فراوانی وجود دارد ؛ از جمله در باره حضرت آدم علی نبینا وآله وعلیه السلام می‌فرماید :
و«َعَلَّمَ آَدَمَ الْأَسْمَاءَ کلَّهَا» (البقره / 31) ؛ در باره حضرت داود و سلیمان علی نبینا وآله وعلیهما السلام می‌فرماید :
«وَلَقَدْ آَتَینَا دَاوُودَ وَسُلَیمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنَا عَلَى کثِیرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ . وَوَرِثَ سُلَیمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ یا أَیهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّیرِ وَأُوتِینَا مِنْ کلِّ شَیءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِینُ» (النمل / 15-16)
و نیز می‌فرماید :
«عَالِمُ الْغَیبِ فَلَا یظْهِرُ عَلَى غَیبِهِ أَحَدًا . إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ» (الجن / 26_ 27)
آیات از این دست در مورد عصمت انبیا در قرآن زیاد است که به دلیل رعایت اختصار از ذکر آن ها صرف نظر می کنیم .
این علم الهی خاص ، لطفی است که خداوند به بندگان برگزیده خودش عطا کرده و سبب و منشأ ایجاد ملکه تقوی تا عالی‌ترین درجه آن ؛ یعنی عصمت شده است . مثلاً در باره حضرت یوسف علیه السلام همین علم باعث شد که مرتکب فحشا نشود ؛ با این که کاملاً در انجام آن مختار بوده است .


اگر همه می توانند مقام عصمت را کسب کنند و عصمت جبری نیست و اختیاری است، پس چرا فقط انبیا و اوصیای آن ها، برگزیده و معصوم می شوند و ما انسان‏ هاى معمولى نمى‏ توانیم به آن مقام برسیم؟ مگر آن هاچه عملى انجام مى‏ دهند كه الگو مى‏ شوند؟

براى پاسخ به این پرسش باید به سه واقعیت معرفت پیدا كرد.
 1. پیامبران و امامان(ع) داراى اراده بشرى‏اند؛ مانند دیگر مردم زندگى مى‏كنند؛ براى تحصیل هر چه بیش‏تر مقامات معنوى مى‏كوشند و اهل صبر و جهاد و زهد و تقوایند.
2. خداوند متعال به قابلیت ممتاز پیامبران و امامان براى تحصیل مقامات معنوى و شایستگى آنان براى به عهده گرفتن مسؤولیت هدایت جامعه علم دارد. درحقیقت همان قابلیت و شایستگى آنان موجب گزینش آنان مى‏شود. آیات و روایات فراوانى بر این دو واقعیت گواهى مى‏دهد: «وجعلنا منهم ائمة یهدون بامرنا لما صبروا و كانوا بایتنا یوقنون؛ و چون شكیبایى كردند و به آیات ما یقین داشتند، برخى از آنان را پیشوایانى قرار دادیم كه به فرمان ما هدایت مى‏كردند.»؛ سجده(32):24. «اللّه اعلم حیث یجعل رسالته؛ خداوند بهتر مى‏داند رسالتش را كجا قرار دهد.» انعام(6):124.
3. سپردن هر مسؤولیتى با دادن امكانات لازم همراه است. امامت جامعه از این قاعده مستثنا نیست. از این رو، خداوند آنان را از علم لازم براى به عهده گرفتن مسؤولیت امامت بهره‏ مند مى‏گرداند. این ویژگى هنگام به عهده گرفتن مسؤولیت براى امامان(ع) محسوس مى‏شود؛ چنان كه درباره امام هادى(ع) مى‏خوانیم: «یكى از یاران ایشان به نام «هارون به فضیل» در كنارشان بود كه ناگاه امام فرمودند:«انالله و انا الیه راجعون» ابى جعفر در گذشت. به حضرت عرض شد: از كجا دانستید؟ فرمود: در برابر خدا فروتنى و خضوعى در دلم افتاد كه برایم سابقه نداشت. اصول كافى، ج‏2، ص‏218.
در اوایل دعاى ندبه به مجموع این سه واقعیت نورانى اشاره شده است: «بعد ان شرطت علیهم الزهد فى درجات هذه الدنیا الدنیه و زخرفها و زبرجها فشرطوا لك ذلك و علمت منهم الوفاء به فقبلتهم و قربتهم و قدمت لهم الذكر العلى و الثناء الجلى و اهبطت علیهم ملائكتك و كرمتهم بوحیك و رفدتهم بعلمك؛...بعد از آن كه بر آن‏ها شرط كردى نسبت به دنیا و زینت زیورها زهد بورزند، آنان نیز این شرط را پذیرفتند و دانستى كه آنان به آن شرط وفا دارند. پس آن‏ها را پذیرفتى و به خود نزدیك ساختى و یاد بلند و ستایش ارجمند را براى ایشان پیش فرستادى و فرشتگانت را بر آنان فرو فرستادى و به وحى خود آنان گرامى داشتى و آنان را به بخشش علم خود میهمان كردى... .»
البته این امتیاز(علم و عصمت موهبتى) پایه و شرط اولیه امامت است و معصومان با اراده خویش و تلاش و عبادت به مقامات عالى‏ترى از علم و عصمت دست مى‏یابند؛ چنان كه در قرآن مجید از زبان پیامبر(ص) مى‏خوانیم:«و قل رب زدنى علماً؛ و بگو پروردگارا بردانشم بیفزاى.»؛ طه(20):114.
و همین عبادت‏ها و صبر و جهادهاى بیش‏تر كه با اختیار و اراده انجام مى‏شود، موجب برترى برخى از پیامبران بردیگر پیامبران مى‏گردد: «تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض؛ برخى از آن پیامبران را بر برخى دیگر برترى بخشیدیم... .»؛بقره(2):253.
ناگفته نماند، دسترسى به مقام «عصمت» و راه‏یابى به مقامات «علمى و معنوى» به پیامبران و امامان اختصاص ندارد و براى همگان میسر است؛ چنان كه حضرت زینب(س) تا مرز عصمت پیش رفت؛ حضرت عباس(ع) به مقامات عالى معنوى دست یافت و بسیارى از علما و اولیا را «تالى تلو معصو»(نزدیكان به مرز عصمت) مى‏ خوانند.

Total Reaction CBD
چهارشنبه 23 مرداد 1398 10:14 ق.ظ
Spot on with this write-up, I truly believe that this web site needs a great deal more attention. I?ll probably be
returning to see more, thanks for the information!
Fast Burn Keto Diet
سه شنبه 22 مرداد 1398 11:31 ق.ظ
A fascinating discussion is worth comment. I do think that you need
to write more about this issue, it might not be a taboo matter but typically people
don't speak about such issues. To the next! Cheers!!
http://totalreactioncbd.com/
دوشنبه 21 مرداد 1398 04:15 ق.ظ
Good ? I should definitely pronounce, impressed with your site.
I had no trouble navigating through all the tabs and
related info ended up being truly simple to do to access.
I recently found what I hoped for before you know it in the least.
Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, site theme .
a tones way for your customer to communicate. Excellent task.
Cure Soft Cream
شنبه 19 مرداد 1398 01:18 ق.ظ
Hello. Great job. I did not imagine this. This is a splendid story.
Thanks!
https://lepeauorganics.com/
جمعه 18 مرداد 1398 03:06 ق.ظ
Hello! I know this is kinda off topic but I'd figured I'd ask.
Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing
a blog article or vice-versa? My website covers a lot of the same subjects
as yours and I think we could greatly benefit from each other.

If you are interested feel free to shoot me an e-mail.
I look forward to hearing from you! Superb blog by the way!
mega10boost.com
سه شنبه 15 مرداد 1398 02:15 ب.ظ
If some one wishes expert view concerning blogging and site-building afterward i suggest him/her to go to see this webpage, Keep up the pleasant work.
buy cialis without a doctor's prescription
دوشنبه 3 تیر 1398 03:10 ق.ظ

Incredible all kinds of good knowledge!
cialis 5 mg scheda tecnica buy cialis cheap 10 mg low dose cialis blood pressure generic cialis at the pharmacy cialis dosage recommendations cialis online generico cialis mexico buy online cialis 5mg interactions for cialis the best choice cialis woman
Cialis generic
یکشنبه 2 تیر 1398 11:17 ق.ظ

Useful information. Cheers.
generic cialis review uk cialis vs viagra prezzo di cialis in bulgaria safe site to buy cialis online cialis lowest price cialis daily new zealand cialis online holland cilas tadalafil tablets order a sample of cialis
http://endedi.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 08:37 ب.ظ

You said it very well.!
only now cialis for sale in us cialis bula achat cialis en itali cialis savings card rx cialis para comprar cialis manufacturer coupon cialis online holland generic cialis pill online tadalafil 5mg side effects of cialis
http://esinex.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 03:42 ق.ظ

Excellent stuff. Many thanks.
cialis prezzo al pubblico american pharmacy cialis cialis sicuro in linea dose size of cialis cialis online napol click here cialis daily uk generic for cialis 40 mg cialis what if i take cialis preise schweiz generic low dose cialis
Buy cialis online
جمعه 31 خرداد 1398 11:41 ق.ظ

Thank you! Very good stuff.
generic low dose cialis cialis from canada cialis daily cialis daily import cialis cialis kaufen wo cialis price thailand costo in farmacia cialis sublingual cialis online pastillas cialis y alcoho
how much does cialis cost at walmart
پنجشنبه 30 خرداد 1398 07:06 ب.ظ

Nicely put, Cheers!
cialis prezzo al pubblico cialis 5 effetti collaterali online cialis buying brand cialis online cialis taglich only here cialis pills acquistare cialis internet cilas usa cialis online prescription doctor cialis
Bio Native Keto Pills
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:53 ق.ظ
Undeniably believe that which you said. Your favorite justification seemed to be on the
web the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while people
think about worries that they just do not know about.

You managed to hit the nail upon the top and also defined
out the whole thing without having side-effects , people
can take a signal. Will likely be back to get more.
Thanks
Cialis 20 mg
پنجشنبه 30 خرداد 1398 12:45 ق.ظ

Thanks a lot. Valuable stuff!
online prescriptions cialis tarif cialis france cialis bula buy cheap cialis in uk free generic cialis cialis generic recommended site cialis kanada click here take cialis cialis prezzo in linea basso only best offers cialis use
http://sumvesur.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:01 ق.ظ

Regards, I appreciate it!
how does cialis work cialis online nederland side effects of cialis cialis prezzo al pubblico cialis tablets for sale cialis tadalafil online cialis from canada wow cialis tadalafil 100mg buy cialis online legal cialis official site
http://demincount.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 09:37 ق.ظ

You suggested this fantastically.
tadalafil 20mg buy cialis generic cialis in vietnam estudios de cialis genricos cialis free trial price cialis per pill dosagem ideal cialis cialis pills price each cialis usa cost cialis sans ordonnance
Cialis pills
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:29 ب.ظ

Regards, Numerous info!

tadalafil walgreens price for cialis cialis sale online cialis generika in deutschland kaufen viagra or cialis what is cialis does cialis cause gout cialis y deporte order a sample of cialis prix cialis once a da
http://nonsconche.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 03:25 ق.ظ

Terrific facts, With thanks.
cialis rezeptfrei sterreich usa cialis online ou trouver cialis sur le net online prescriptions cialis sialis cialis baratos compran uk generic cialis pro free cialis cialis for sale in europa cialis in sconto
http://tidelte.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 01:56 ب.ظ

You actually stated this superbly!
cialis daily dose generic cialis daily dose generic we recommend cialis info cialis ahumada when will generic cialis be available dose size of cialis cialis generico in farmacia cialis side effects click here to buy cialis effetti del cialis
http://provobnuc.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 11:45 ب.ظ

With thanks! Valuable stuff!
online cialis sialis cialis manufacturer coupon cialis 20mg prix en pharmacie can i take cialis and ecstasy generic cialis pill online cialis venta a domicilio cialis preise schweiz cialis patentablauf in deutschland low dose cialis blood pressure
http://piarpovport.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 09:45 ق.ظ

Seriously loads of useful info!
preis cialis 20mg schweiz cialis professional yohimbe buying cialis in colombia cialis y deporte cialis professional from usa cialis reviews cialis rezeptfrei cialis professional yohimbe overnight cialis tadalafil side effects for cialis
http://noinimul.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 07:52 ب.ظ

With thanks. Loads of data.

achat cialis en europe cialis 30 day trial coupon enter site 20 mg cialis cost acquisto online cialis online cialis cialis flussig when can i take another cialis click here take cialis cialis official site cialis rezeptfrei
buy cialis generic online cheap
جمعه 24 خرداد 1398 05:11 ق.ظ

You actually expressed it adequately.
generic cialis 20mg tablets free cialis buy cialis cheap 10 mg does cialis cause gout opinioni cialis generico cialis 20mg buy cialis cialis generic availability safe site to buy cialis online cialis alternative
Cialis prices
پنجشنبه 23 خرداد 1398 03:02 ب.ظ

Fine tips. Cheers!
cialis per paypa buy cialis cheap 10 mg cialis coupons printable cialis daily dose generic cialis 20 mg we recommend cialis best buy cialis authentique suisse cialis online get cheap cialis cialis online holland
cialis tadalafil cheapest online
پنجشنبه 23 خرداد 1398 01:33 ق.ظ

Whoa a good deal of useful data.
cialis kaufen look here cialis order on line generic cialis tadalafil cialis 5mg prix i recommend cialis generico tadalafil 5mg cilas cialis for sale in europa cialis side effects cialis cipla best buy
cialisvie.com
سه شنبه 21 خرداد 1398 05:42 ق.ظ

With thanks! I value it.
wow cialis tadalafil 100mg order generic cialis online side effects for cialis rezeptfrei cialis apotheke cialis prices cialis daily reviews generico cialis mexico buying cialis on internet ou trouver cialis sur le net cialis online napol
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 12:31 ق.ظ

Cheers, Useful stuff!
venta de cialis canada cost of cialis per pill tadalafil tablets generic cialis pill online no prescription cialis cheap generic cialis at walmart cialis sans ordonnance are there generic cialis cialis 20 mg cost wow look it cialis mexico
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 06:36 ب.ظ

You suggested that perfectly!
tadalafil 10 mg acquistare cialis internet generic for cialis overnight cialis tadalafil cialis wir preise canada discount drugs cialis estudios de cialis genricos buy cialis online click here to buy cialis preis cialis 20mg schweiz
buy cialis online best price
پنجشنبه 15 آذر 1397 08:31 ب.ظ

Fantastic material. Kudos!
cialis alternative fast cialis online safe site to buy cialis online side effects of cialis il cialis quanto costa generic cialis pro tadalafil cialis generico lilly cialis 30 day trial coupon estudios de cialis genricos
Buy generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:00 ق.ظ

Wonderful content, Appreciate it!
effetti del cialis cialis official site click now cialis from canada buy cheap cialis in uk cialis prezzo di mercato cialis online generic cialis in vietnam cialis generika cialis coupons cialis generico milano
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30