تبلیغات
پاسخ به سوالات شما در ادیان و مسیحیت - 12. قرآن و نفی شباهت خالق با مخلوق

اشتراک و ارسال مطلب به:

سه شنبه 23 آذر 1389

12. قرآن و نفی شباهت خالق با مخلوق

   نویسنده: شهاب    

آیاتی که در قرآن بر نفی شباهت خدا با مخلوقات دلالت می کنند کدامند؟و آیات مربوط به نفی شباهت چگونه با آیه هایی که بیانگر "دمیده شدن روح خدا در انسان " است قابل جمع است؟

از آن جایی که سؤال از دو بخش تشکیل شده است ما بحث را در دو محور عرضه خواهیم کرد:

بخش اول: آیات نافی شباهت خالق و مخلوق کدامند؟

برای پاسخ به این سؤال لازم است گفته شود:

توحید به معنای یگانه دانستن خداوند دارای اقسام و مراتبی است:

1. نفی تعدد: که دال بر یکی بودن خداوند است.

2. نفی ترکیب: که دال بر مرکب نبودن خداوند از اجزاء بالفعل و بالقوه است.

3. نفی صفات زائد بر ذات: که به معنای اعتقاد به یگانگی صفات ذاتیه با خود ذات الاهی و نفی صفات زائد بر ذات است.

4. توحید افعالی: که در آن خداوند متعال در انجام کارهای خودش نیازی به کسی ندارد.

5. تأثیر استقلالی: که دال بر نیازمندی مخلوقات به خالق خویش است.[1]

به بیانی دقیق­تر مراتب توحید عبارت اند از: توحید ذاتى[2]، صفاتى[3]، افعالی[4] (توحید در خالقیت و ربوبیت)، توحید عبادی، توحید در مالكیت و حاكمیت و قانون گذارى و توحید در اطاعت.

آن چه که از معنای توحید بر می آید این است که هیچ موجودی اعم از انسان و غیر انسان قابلیت شباهت داشتن با خداوند متعال را ندارد.

آیاتی در قرآن وجود دارد که بیان کنندۀ عدم شباهت خالق و مخلوق است و در یک جمله می توان گفت: همۀ آیاتی که در قرآن بر یکی از انواع توحید (ذات، صفات و افعال و ...)، دلالت دارند، می توانند نافی شباهت خالق و مخلوق باشند.

در زیر به برخی از این آیات اشاره می شود:

1. آیات اثبات کنندۀ توحید ذاتى که در سورهای: انبیاء، 22 و 25؛ مؤمنون، 91[1]؛ احقاف، 4؛ شوری، 11؛ فاطر، 15 و ... بیان شده است.

آیات زیر نمونه ای است از آنچه که به صراحت بر نفی تشبیه برای خداوند دلالت دارند: وَ لَمْ یكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ؛ چیزى شبیه او نمى‏باشد.[5] لَیسَ كَمِثْلِهِ شَی‏ءٌ؛ هیچ چیز مانند او نیست.[6]

2. آیاتی که بیان کنندۀ توحید در خالقیت اند و دلالت دارند که خداوند مخلوقات را بدون الگو و نمونه‏اى كه از غیرش گرفته باشد آفرید و در خلقت آنها از احدى استعانت نجست.[7]

3. آیاتی که بیان می کنند خداوند در تدبیر جهان هستی شریکی ندارد و بر توحید در ربوبیت دلالت دارند.[8]

4. وقتى خالقیت و ربوبیت الاهى ثابت گردید، این نتیجه حاصل می شود که فقط او شایستۀ پرستش است و کسی را سزا نیست که خود را در این جایگاه قرار دهد. از این توحید به توحید در عبادت یاد می شود.[9]

5. آیاتی که توحید در حاكمیت، مالكیت و اطاعت را بیان می کنند. از آنجایی که خالقیت و تدبیر، فقط از آنِ خداست، حق حاكمیت و مالكیت نیز فقط از آن او و كسانى است كه از ناحیۀ او مأذون باشند[10] و باید تنها از او اطاعت کرد.[11]

بر این اساس است که قرآن می فرماید: فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ إِنَّ اللَّهَ یعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ: پس، براى خدا امثال (و شبیه‏ها) قائل نشوید! خدا مى‏داند، و شما نمى‏دانید.[12]

گفتنی است که سورهای فاتحه و اخلاص از جمله مهم ترین سوره های قرآن هستند که اقسام توحید در آنها ذکر شده است؛ مثلاً در سورۀ فاتحه برخی از آیات دلالت بر توحید ذات و صفات[13] و برخی دیگر دلالت بر توحید در عبادت[14] دارند.

بخش دوم: این آیات چگونه با آیات دمیده شدن روح خدا در انسان قابل جمع است؟

برای حلّ تعارض میان آیات فوق و آیات دمیده شدن روح خدا در انسان لازم است آیۀ" وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی" به طور کامل مورد بحث قرار گیرد تا علاوه بر روشن شدن مراد آیه تعارض ناشی از آن نیز از بین برود.

خداوند متعال بعد از پرداختن به بدن انسان به روح انسان پرداخته و جملۀ "وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی"را بیان می کند. نفخ در لغت به معناى دمیدن هوا در داخل جسمى است به وسیلۀ دهان یا وسیله‏اى دیگر، ولى این لفظ را به طور كنایه در تأثیر گذاشتن در چیزى و یا القاء امر غیر محسوسى در آن چیز استعمال مى‏كنند، و در آیۀ شریفه مقصود از آن ایجاد روح در انسان است؛ زیرا خداوند منزّه از تنفس و جسمیت است.

اما روح در لغت به چیزی گفته می‌شود كه مبدأ حیات است و با آن هر جانداری توان احساس و حركت ارادی پیدا می‌كند. روح انسانی همان چیزی است كه آدمی از آن به "من‌" تعبیر می‌كند و انسانیت انسان به آن است و ادراك‌، اراده و افعال انسانی را به واسطه بدن انجام می‌دهد.

طبق آیۀ مباركۀ "وَ یسْئلُونَكَ عَن‌ِ الرُّوح‌ِ قُل‌ِ الرُّوح‌ُ مِن‌ْ أَمْرِ رَبِّی‌[15]، (و دربارۀ روح از تو می‌پرسند. بگو: روح از سنخ فرمان پروردگار من است)‌. روح از سنخ "امر" و از "عالم امر" است‌.[16]

امّا این‌ كه "امر" چیست‌؟ قرآن كریم می‌فرماید: "إِنَّمَآ أَمْرُه‌ُ إِذَآ أَرَادَ شَیئًا أَن یقُول‌َ لَه‌ُ كُن فَیكُون‌ُ[17]؛ چون به چیزی اراده فرماید، كارش این بس كه می‌گوید: باش‌؛ پس بی‌درنگ موجود می‌شود.

با این توضیح به اصل بحث و حل تعارض ادعایی می پردازیم:

اولاً: این كه خداوند می‏فرماید: از روحم در او دمیدم چنین نیست كه خداوند دارای روحی باشد که قسمتی از آن را در آدم دمیده بود، زیرا لازمه‏اش آن است كه انسان شریك خدا باشند و اینكه روح انسان قسمتى از روح خدا باشد در حالی که در جاى خود ثابت شده که ذات مقدس باری تعالی قابل تجزیه و تفكیك نیست تا قسمتى از آن به بدن حضرت آدم دمیده شده باشد. [18] بلكه روح موجودی بوده عالم امر که همانند سایر مخلوقات الاهی خلق شده و در كالبد انسان دمیده شده بود.[19]

ثانیا: اینكه خداوند، روح حضرت آدم را به خود نسبت داده و فرموده (مِنْ رُوحِی) نظیر نسبت دادن كعبه معظمه است به خود، آنجا كه در بارۀ آن فرموده است: "بَیتِی" یعنى خانه من و یا همانند آنجایی است كه می فرماید پیغمبر من؛  بندۀ من؛  بهشت من؛  آتش (دوزخ) من؛ آسمان من و زمین من[20]؛ یعنی اضافه روح به خدا از باب اضافه تشریفی است به این معنا که خداوند در این نوع از اضافه، در صدد بیان شرافت روح است.

از حضرت باقر (ع) روایت شده: این كه خداوند آن (روح) را به خود نسبت داده و فرموده «من روحى» از آن جهت است كه برگزیدۀ خداوند بوده است.[21]

شیخ صدوق (ره) در كتاب توحید و معانی الاخبار، از محمد بن مسلم روایت كرده كه گفت:

من از حضرت باقر (ع) پرسیدم معناى این كلام خداى عز و جل كه مى‏فرماید: "وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی" چیست؟ فرمود: روحى است كه خدا آن را اختیار نمود و خلقش كرد، و به خود نسبتش داد، و بر تمامى ارواح برتریش بخشید و به همین جهت دستور داد تا آن را بر آدم بدمند.[22]

و در كافى به سند خود از محمد بن مسلم روایت كرده كه گفت: از امام باقر پرسیدم این كه روایت مى‏كنند كه خداى تعالى آدم را به صورت خود خلق كرده درست است؟ فرمود: صورت آدم صورت مخلوقى است حادث كه خداى تعالى آن را بر سایر صورت‏ها انتخاب نمود، و چون از سایر صورت ها بهتر بود به خودش  نسبت داد، هم چنان كه كعبه را به خود نسبت داده و فرموده:" بیتى: خانه من"، روح را به خود نسبت داده و فرمود:" وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی"[23]. پس منظور از «مِنْ رُوحِی‏» بیانِ منشأ و ریشۀ روح انسان است كه از عالم بالاست، نه عالم خاكى.[24]

نتیجه این که مراد از دمیده شدن روح خدا در آدم این است كه روح با عظمتی در انسان دمیده شده كه از طرف خداوند است، نه جزیی از ذات خدا، از این رو بین آیۀ "نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِی" و آیات سابقی که دال بر عدم شباهت خالق و مخلوق بود، تعارضی وجود ندارد.


[1] ن.ک. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ص 135، چاپ هفتم، نشر بین الملل، تهران، 1381.

[2] این مرتبه از توحید به دو مرتبۀ توحید واحدى و توحید احدى تقسیم مى شود؛ توحید واحدى یعنى توحید در وجوب وجود و ضرورى دانستن یك وجود و نفى هرگونه شرك و شبیه و نظیر؛ و توحید احدى یعنى نفى هرگونه تركیب عقلى خارجى و وهمى از خداوند و اثبات بساطت بارى تعالى؛ یعنی حق تعالى یك فرد از مفهوم كلى واجب الوجود كه رقیب و فرد دیگرى نداشته باشد (كلى منحصر به فرد) نیست، بلكه تصور فرد دیگر براى آن محال است. در فلسفه، این نوع از وحدت را وحدت حقۀ حقیقیه مى نامند؛ در برابر وحدت عددى، جنسى، نوعى و مانند اینها.

[3] توحید صفاتى نوعى توحید نظرى و اعتقادى است كه به اعتقاد و ایمان مؤمنان ارتباط دارد و به معناى عینیت صفات ذاتیه و كمالیه با ذات، و با یكدیگر است؛ از جمع برخى از آیات با همدیگر این ادعا به اثبات می رسد مثلاً آیاتى كه به صفات الاهى مانند علم، قدرت و غیره اشاره دارند، آن صفات را براى خداوند ثابت مى كنند و اما آیاتى كه بر بى نیازى خداوند و نفى مِثلیّت از او دلالت دارند، عینیّت صفات با ذات را ثابت مى كنند؛ زیرا اگر صفات، زاید بر ذات باشند، نیازمندىِ ذات بارى تعالى در كمال خود به آن صفات زایده و هم چنین شباهت حق تعالى با موجوداتِ ممكن لازم مى آید.

[4] توحید افعالى كه از قرآن استفاده مى شود، نه با دیدگاه معتزله سازگار است كه مطلقاً تأثیر الاهى را از افعال بشر نفى كردند و به تفویض روى آوردند و نه با دیدگاه اشاعره (نظریۀ كسب) سازش دارد كه به جبر مى انجامد. در حالى كه اگر بخواهیم  بدون گرفتار شدن در تفویض و جبر، توحید افعالى و عدل الاهى را بپذیریم، تنها باید به مکتب اهل بیت؛ یعنی همان روى كرد «الامر بین الامرین» رو بیاوریم و بگوییم: فاعلیت حق تعالى در طول فاعلیت سایر موجودات قرار دارد و رابطۀ علیت خدا با عوامل دیگر، به صورت طولى است نه عرضى؛ یعنی خداوند اراده كرده است كه آدمیان، با ارادۀ خود، به افعال یا ترك افعال بپردازند. براین اساس؛ افعال انسان به ارادۀ الاهى انتساب دارد و توحید افعالى تثبیت مى شود، بدون این كه بر عدل الاهى خدشه اى وارد شود؛ و از طرفى، جبر نیز لازم نمى آید.

متكلمان، توحید افعالى را به دو قسم توحید در خالقیت و توحید در ربوبیت تقسیم كرده اند كه هر دو از اقسام توحید نظرى است و به اعتقاد مؤمنان ارتباط دارد.

[5] توحید، 4.

[6] شورى، 11.

[7]. نک: صافات، 96؛ انعام، 102و 101؛ فاطر، 3؛ زمر، 62؛ غافر، 62؛ حشر، 24؛ اعراف، 54؛ فرقان، 2؛ طه، 50 و... .

[8]. نک: یونس، 31 و 3؛ انعام، 164؛ انبیاء، 56 و 22.

[9]. در این باره نک : انبیاء، 25؛ آل عمران، 64؛ یس، 61 و 62؛ حجر، 99؛ عنکبوت، 56؛ نحل، 36؛ مكارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏27، ص 447، دار الكتب الإسلامیة، چاپ تهران، چاپ اول، 1374 ش‏. لازم است دانسته شود که پرستش به معناى انجام عملى است در مقابل یك موجود، كه الله، رب یا مستقل در تأثیر دانسته شود؛ یعنى عملى كه از اعتقاد به الوهیت فرد سرچشمه مى گیرد، و به تعبیر دیگر« عبودیت» اظهار آخرین درجۀ خضوع در برابر معبود است پس صرف خضوع و خشوع و متوسل شدن به غیر، عبادت محسوب نمی شود و الاّ تأکیدات قرآن نسبت به خضوع در برابر مؤمنان و پدر و مادر، باید ترغیب به شرک و بت پرستی تلقی شود. برای آگاهی بیشتر، نک: مكارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج‏1، ص 245 ، چاپ اول،‏ نشر دار الكتب الإسلامیة، تهران‏، 1374 ش؛ همان، ج‏ 22، ص 387؛ خسروپناه، عبدالحسین، «قلمرو دین»، ص 45-46.

[10]. در این باره نک: یوسف، 40 (حکومت تشریعی)؛ آل عمران، 26 (حکومت تکوینی) ؛ بقره، 247؛ فاطر، 13؛ ص، 26؛ مائده،  47 و 44 و 45، انعام، 114؛ شوری، 10.

[11]. در این باره نک: نساء، 64 و 80 و 59؛ آل عمران، 33.

[12] نحل، 74.

[13] الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ؛ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ؛ مالِكِ یَوْمِ الدِّینِ .

[14] إِیَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاكَ نَسْتَعینُ؛ اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ .

[15] اسرأ، 85.

[16] نک، مكارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏12، ص 253‏.

[17] یس،  82.

[18] نک. نجفى خمینى، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‏9، ص،56 چاپ اول، ‏نشر اسلامیه‏،

هران، ‏1398 ق‏.

[19] از امام صادق (ع) راجع به روحى كه خدا در كالبد حضرت آدم دمید جویا شدند، حضرت رمود: هذه روح مخلوقة. و الروح التى فى عیسى مخلوقة. یعنى این روح حضرت آدم، روحى است كه آفریده شده است و نیز روح حضرت عیسى روحى بود كه آفریده شده است. الكافی، ج1، ص 133.

[20] شیخ صدوق (ره)، ‏ اعتقادات، حسنى‏، سید محمد على، ترجمه حسنى ص 9، چاپ اول، ‏نشر اسلامیه، تهران،1371 ش‏.

[21] طبرسی، احتجاج، جعفرى‏، بهراد، ج ‏2، ص 160 ، چاپ اول‏، نشر اسلامیه‏، تهران،1381 ش‏ .

[22] التوحید، ص170، باب 27، ح 1؛ معانی‏الأخبار، ص 17و 16.

[23] الكافی،ج1، ص 134؛ شیخ صدوق، توحید ، ص 103، ح 18، انتشارات جامعه مدرسین قم، 1398 هجرى قمرى (1357 شمسى)؛ نک: طباطبائی، محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوى همدانى، سید محمد باقر، ج ‏12، ص 257، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ: پنجم‏، 1374 ش‏.

[24] قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج‏10، ص: 126 ناشر: مركز فرهنگى درس هایى از قرآن‏، مكان چاپ: تهران‏، سال چاپ: 1383 ش‏.

Cialis generic
یکشنبه 2 تیر 1398 09:52 ب.ظ

Amazing data. With thanks.
cialis generika in deutschland kaufen only now cialis 20 mg buy cialis cheap 10 mg buy cialis uk no prescription viagra cialis levitra how does cialis work safe dosage for cialis price cialis per pill cialis dosage amounts look here cialis cheap canada
http://actranem.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 06:37 ق.ظ

Whoa loads of good advice!
generic cialis at walmart cialis 10 doctissimo buy cialis how much does a cialis cost cialis 20 mg best price cialis purchasing prezzo cialis a buon mercato cialis sans ordonnance cialis generika in deutschland kaufen cialis per paypa
http://pursnole.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 02:11 ب.ظ

Wow a good deal of useful tips!
buying cialis overnight we use it cialis online store buy online cialis 5mg only now cialis 20 mg how to buy cialis online usa buy cialis cheap 10 mg prix de cialis cialis prezzo al pubblico cialis coupons printable cialis generico online
http://sauflamet.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 10:08 ب.ظ

Info effectively applied!.
cialis 20 mg effectiveness tarif cialis france comprar cialis 10 espa241a we like it cialis soft gel viagra or cialis cialis generico generic cialis levitra cialis daily reviews cialis rezeptfrei sterreich online prescriptions cialis
http://tradinsii.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 06:27 ق.ظ

You mentioned it very well!
cialis coupon cialis cost cialis generico en mexico cialis uk next day brand cialis generic cialis 20 mg effectiveness generic cialis 20mg uk cialis 20 mg effectiveness cialis 20 mg best price cialis 5 mg effetti collateral
http://raycrowmand.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:15 ب.ظ

Really plenty of helpful knowledge.
opinioni cialis generico low cost cialis 20mg cialis et insomni cialis pills boards we use it 50 mg cialis dose rezeptfrei cialis apotheke cialis generika tadalafil 10 mg cialis official site cialis 200 dollar savings card
buy cialis 5mg
چهارشنبه 29 خرداد 1398 07:10 ب.ظ

Good write ups. Cheers.
order generic cialis online generic cialis with dapoxetine usa cialis online opinioni cialis generico cialis dose 30mg order a sample of cialis rezeptfrei cialis apotheke cialis en mexico precio cialis 200 dollar savings card cialis pills in singapore
http://ukduygeo.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:02 ق.ظ

Kudos. I enjoy it.
generic cialis pill online cialis online cialis generic availability order cialis from india estudios de cialis genricos cialis official site generic cialis tadalafil generic cialis pro 40 mg cialis what if i take cialis rezeptfrei
http://sungboscomp.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 04:20 ق.ظ

Thanks a lot! Quite a lot of content!

how does cialis work we recommend cialis best buy cialis e hiv cialis coupons cialis generic tadalafil buy if a woman takes a mans cialis cialis online holland cialis pills price each the best choice cialis woman cheap cialis
generic cialis for order
دوشنبه 27 خرداد 1398 01:26 ب.ظ

Thank you! I enjoy this.
cialis canadian drugs cialis generico online cialis online buy cialis online cheapest how to purchase cialis on line cialis dosage generic cialis pill online we recommend cialis info no prescription cialis cheap cialis kaufen
http://ditbedy.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 11:16 ب.ظ

Excellent data. Cheers.
cialis bula buy cialis we like it cialis price cialis cuantos mg hay cialis daily cialis 5 mg para diabeticos ou acheter du cialis pas cher cialis vs viagra cialis qualitat only best offers 100mg cialis
http://dumbtisub.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:55 ق.ظ

Lovely postings. Cheers!
effetti del cialis cuanto cuesta cialis yaho cialis 05 cialis kamagra levitra look here cialis order on line click here to buy cialis rx cialis para comprar cialis pills in singapore cialis reviews low cost cialis 20mg
online prescriptions without a doctor
شنبه 25 خرداد 1398 07:22 ب.ظ

Amazing data. Thanks a lot.
cialis bula we use it cialis online store cialis efficacit buying cialis in colombia how to purchase cialis on line cialis diario compra cialis pills cuanto cuesta cialis yaho cialis 30 day trial coupon cialis kaufen wo
brand cialis for sale
جمعه 24 خرداد 1398 02:54 ب.ظ

Superb facts. Thanks a lot!
cialis kaufen bankberweisung we choice cialis pfizer india cialis dose 30mg recommended site cialis kanada precios de cialis generico cialis coupons printable cialis online napol tadalafil tablets the best site cialis tablets canadian cialis
http://conceochi.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 12:35 ق.ظ

You actually said this perfectly.
cialis pills in singapore enter site very cheap cialis cialis dosage cialis for daily use cialis for sale in europa cialis 5 mg effetti collateral venta cialis en espaa low dose cialis blood pressure generic cialis pro canadian drugs generic cialis
http://boparmie.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 10:59 ق.ظ

Whoa all kinds of very good material!
preis cialis 20mg schweiz cialis online tadalafil 20mg prices for cialis 50mg cialis for sale in europa india cialis 100mg cost wow look it cialis mexico buying cialis overnight legalidad de comprar cialis 40 mg cialis what if i take
http://ketsifa.strikingly.com/
چهارشنبه 22 خرداد 1398 08:52 ب.ظ

Nicely put. Regards.
cialis patent expiration generic cialis free generic cialis bulk cialis cialis generique 5 mg only now cialis 20 mg price cialis wal mart pharmacy buy cialis online cheapest we like it cialis soft gel cialis in sconto
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 08:35 ب.ظ

Thanks! I like this!
the best choice cialis woman tadalafil tablets cialis generico online only now cialis 20 mg generic cialis pill online cialis 20mg prix en pharmacie overnight cialis tadalafil only now cialis 20 mg only best offers 100mg cialis achat cialis en suisse
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 02:48 ب.ظ

Seriously all kinds of amazing facts.
cialis generique cialis vs viagra best generic drugs cialis compare prices cialis uk cialis dosage 5 mg cialis coupon printable weblink price cialis generic cialis 20mg tablets when can i take another cialis buy online cialis 5mg
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 09:14 ق.ظ

Great advice. With thanks!
purchase once a day cialis weblink price cialis cialis dosage amounts cialis manufacturer coupon cialis qualitat chinese cialis 50 mg how much does a cialis cost where do you buy cialis prices on cialis 10 mg cialis preise schweiz
https://www.pnclinok.ru/index.php?option=com_contact&view=contact&id=1&Itemid=16
جمعه 6 اردیبهشت 1398 01:43 ب.ظ
心地よい親切で最高のインターネットサービスご提供することです。品質を重視、納期も厳守 信用第一
http://sewingbymoonlight.com/2014/06/caramel-mug-rug/
جمعه 6 اردیبهشت 1398 01:42 ب.ظ
一番ブランドliveブランド時計コピー!時計スーパーコピーを
http://www.mindywenderfitness.com/p90x-review-week3/
شنبه 31 فروردین 1398 07:34 ق.ظ
ブランドコピー激安,コピーブランド,ブランドコピー販売,スーパーコピー代引き,ルイヴィトンコピーバッグ
http://canadianorderpharmacy.com/
شنبه 24 فروردین 1398 03:14 ق.ظ

Excellent facts. Thanks a lot!
pharmacy times online pharmacies tech school canadian drug store buy vistagra online safe online canadian pharmacy pharmacy times canada drug pharmacy online pharmacies legitimate pharmacy canada 24 drugstore online
buy cialis online best price
جمعه 16 آذر 1397 09:31 ق.ظ

You revealed that exceptionally well.
only now cialis 20 mg cialis flussig cialis arginine interactio order a sample of cialis cialis cuantos mg hay cialis manufacturer coupon cialis authentique suisse cialis flussig prix cialis once a da tadalafilo
buy cialis online us pharmacy
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:24 ب.ظ

With thanks, I appreciate it!
india cialis 100mg cost price cialis best cialis baratos compran uk order cialis from india cialis 5 effetti collaterali does cialis cause gout only now cialis for sale in us legalidad de comprar cialis cialis per paypa deutschland cialis online
Buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:21 ب.ظ

You said it adequately.!
cialis 5 mg buy cialis 5mg cialis pills price each cialis venta a domicilio achat cialis en europe tadalafilo buy cialis online legal cialis 5 mg schweiz bulk cialis where do you buy cialis
Cialis 20 mg
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:06 ق.ظ

Nicely put, With thanks.
cialis 5 mg scheda tecnica cialis ahumada cialis para que sirve cialis sans ordonnance cialis professional from usa cialis mit grapefruitsaft cialis prices generic cialis levitra costo in farmacia cialis order a sample of cialis
buy cheap cialis in canada
سه شنبه 13 آذر 1397 05:53 ب.ظ

Whoa loads of useful information.
40 mg cialis what if i take enter site 20 mg cialis cost cialis side effects dangers cialis generika cialis dosage recommendations cialis generika cialis 20 mg cost cialis generic 5 mg cialis coupon printable tadalafil 10 mg
buy cialis medication
سه شنبه 13 آذر 1397 06:39 ق.ظ

Amazing information. Many thanks.
recommended site cialis kanada cialis generique deutschland cialis online buying cialis on internet cialis kamagra levitra generic cialis pro canadian discount cialis what is cialis generic cialis levitra canadian cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30