اشتراک و ارسال مطلب به:

پنجشنبه 21 دی 1391

40. چرا دیه زن نصف دیه مرد است؟

   نویسنده:    

چرا دیه زن نصف دیه مرد است؟ 

براى روشن شدن برخی از ابعاد مسأله توجّه به نكات زیر سودمند مى‏نماید :

1- اسلام نظامى جامع و به هم پیوسته دارد كه نظام حقوقى بخشى از آن است. فقه اسلامى زوایاى گوناگون زندگى انسان را از پیش از ولادت تا پس از مرگ مورد توجّه قرار داده است. بنابراین، باید تمام زوایا و مسائل ریز را در نگاه كلان و در راستاى آن برنامه كلى لحاظ كرد. پس تكیه به برخى نكات ریز و نگاه استقلالى به آن، بدون توجّه به پیكره كلى و برنامه كلان، نتیجه مطلوب نمى‏دهد؛ براى مثال، امروزه كشورهاى پیشرفته بر اساس نظام مالیاتى خاص اداره مى‏شوند. كشور آلمان نظام اقتصادى خود را بر 16درصد مالیات در تمام معاملات استوار ساخته است. اگر كسى به پرداخت مالیات 16درصدى در مقابل خرید یك كبریت اعتراض داشته باشد، این اعتراض بدون در نظر گرفتن برنامه كلان آن كشور كه نظام اقتصادى خود را بر اساس آن استوار داشته، صورت گرفته است.پس از آن‏ جا كه قانون به طور كلى وضع مى‏شود ، قانون گذار مصلحت عمومى را رعایت مى‏كند و موارد استثنایى و تبصره‏اى سبب نقض حكم كلى نمى‏شود .

2- در حقوق اسلامى وظایفى خاص به عهده زن و مرد نهاده شده است كه تخلف‏ناپذیر است؛ براى مثال نفقه و خرجى همسر، تهیه مسكن، خوراك، لباس، پرداخت مهریه به عهده مرد گذاشته شده است. اگر زنى خود از منبع اقتصادى مستقل و موقعیت شغلى عالى برخوردار باشد، اشكال ندارد؛ ولى از نظر شرع، وظیفه پرداخت مخارج خانه و هزینه مسكن به عهده او نیست و شوهر نمى‏تواند وى را به پرداخت كمك هزینه خانه و زندگى مجبور سازد. البتّه اگر زن با رضایت خاطر و تمایل درونى شوهر را در اداره بهتر خانه یارى دهد، مسأله‏اى دیگر است؛ ولى این وظیفه شرعاً به عهده مرد نهاده شده است.

3- دیه مالى است كه در برابر آسیبى كه به انسان وارد شده است، گرفته مى‏شود. مقدار آن به ارزش‏ . شخص آسیب دیده ارتباط ندارد. بنابراین، كسى نمى‏تواند بگوید چون دیه زن نصف دیه مرد است، زن نصف مرد ارزش دارد. عظمت و ارزش انسان به صفات و كسب مراتب علمى و عملى وابسته است و در این جهت مرد و زن یكسانند. قرآن مجید مى‏فرماید: فَاستَجابَ لَهُم رَبُّهُم أَنِّی لا أُضِیعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنكُم مِن ذَكَرٍ أَو أُنثى بَعضُكُم مِن بَعضٍ».

پس پروردگارشان دعاى آنان را اجابت كرد [و فرمود] من عمل هیچ صاحب عملى از شما را، از مرد یا زن كه همه از یكدیگرند، تباه نمى‏كنم.

آل عمران آیه 195.

بنابراین، ارزش انسان به انسانیت او و نائل شدن وى به مراتب والاى قرب الاهى است. در این جهت جنسیت نقشى ندارد؛ زن و مرد یكسانند و چه بسا زنان از استعداد بهترى برخوردار باشند.

دیه به معناى قیمت نهادن شخص و شخصیت نیست. بدین سبب، اگر یكى از شخصیت‏هاى بزرگ علمى یا سیاسى كشور در جریان یك قتل غیر عمد كشته شود، دیه‏اش با دیه كارگر ساده‏اى كه این گونه جان باخته، برابر است. كسى نمى‏تواند بگوید چون فقدان آن شخصیت خلأ بزرگى در جامعه ایجاد مى‏كند، دیه‏اش بیش‏تراست! چنان كه قتل عمد گناهى بسیار بزرگ است و در این زمینه زن و مرد تفاوت ندارند. قرآن كریم مى‏فرماید:

مَن قَتَلَ نَفساً بِغَیرِ نَفسٍ أَو فَسادٍ فِی الأَرضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَمِیعاً وَ مَن أَحیاها فَكَأَنَّما أَحیَا النّاسَ جَمِیعاً».

مائده (5): 32. .

هر كس كسى را -جز به قصاص قتل یا [به كیفر] فسادى در زمین- بكشد، چنان است كه گویا همه مردم را كشته باشد.

این‏كه گفته مى‏شود سهم زن در دیه نصف سهم مرد است، در همه جا نیست. دیه زن در كم‏تر از ثلث با مرد یكسان است؛ یعنى دیه زن تا به ثلث دیه كامل نرسیده باشد، با دیه مرد برابر است.یعنی مثلا اگر یك انگشت زن قطع شود یا یك انگشت مرد دیه آن یكی است اگر دو انگشت یا سه انگشت زن قطع شود دیه آن با سه انگشت مرد یكسان است ولی اگر از یك سوم دیه یك كامل یك مرد بیشتر شود تبدیل به نصف میشود.النهایة، شیخ طوسى؛ قواعد الاحكام، علامه حلى، ج 3، ص 594؛ ایضاح الفوائد، فخرالحققین، ج 4، ص 571؛ مجمع الفائدة و البرهان، محقق اردبیلى، ج‏13، ص 452؛ موطأ مالك، ج 2، ص 854.

این مسأله در ارث نیز مطرح است. در آن ‏جا هم در مواردى سهم زن با مرد تفاوت ندارد .مثلا پدر و مادر میت به یك اندازه یعنی یك ششم ارث میبرند .

و در مواردی هم زن بیشتر از مرد ارثت میبرد مثل جایی كه ورثه یك پدر از میت و یك دختر از میت باشند آنگاه پدر یك ششم و بقیه اموال یعنی پنج ششم را دختر ارث میبرد.

-4 اسلام مسؤولیت اداره اقتصادى خانواده را به عهده مرد قرار داده است و زن از این مسؤولیت معاف است. با توجّه به این‏كه دیه براى غرامت و جبران بخشى از خلأ ایجاد شده در خانواده آسیب دیده است، و از نظر اقتصادى نقش اصلى و كلیدى به عهده مرد نهاده شده، این دیه در مرد به طور كامل گرفته مى‏شود.

ممكن است گفته شود، در مواردى كه زن نقش اول اقتصادى را ایفا مى‏كند، حكم مسأله چه خواهد بود؟ پاسخ آن است كه قانون به نحو عام وضع و اجرا مى‏شود، و موارد استثنایى كه زن نقش عمده اقتصادى را به عهده گرفته است، سبب نمى‏شود اصل قانون ملغا گردد یا استثنا پذیرد. البتّه حتّى در این فرض نیز مسؤولیت اقتصادى خانواده به عهده مرد است و مرد نمى‏تواند از این مسؤولیت شانه خالى كن

5- حكم به نقص دیه زن به معناى كم‏تر بودن حق زندگى و سلامتى زن نیست. این قانون با توجّه به دیدگاه اقتصادى اسلام و مسؤولیت‏هاى مرد و زن كه مرد را عامل اول اقتصادى مى‏داند، وضع شده است. حق زندگى در زن و مرد یكسان است. بدین سبب، اگر مردى زنى را بكشد، مى‏توان قاتل را با پرداخت نیم دیه آن قصاص كرد و شارع ولىّ دم را به پذیرش نصف دیه و صرف نظر از قصاص نفس مجبور نمى‏سازد. این بدان معنا است كه در دیه مسأله به حق زندگى و سلامت باز نمى‏گردد و پیامدهاى اقتصادى لحاظ شده است. مرد، با توجّه به خصوصیات طبیعى‏اش قوى‏تر و در بُعد اقتصادى ظاهرتر است؛ و در صورت عدم، خلأ وجودش بیش‏تر احساس مى‏شود؛ وگرنه زن و مرد هر دو انسانند و از حق زندگى و سلامتى یكسان برخوردارند.

القضاء فى الفقه الاسلامى، ص 73.

6- با اجراى قوانین اسلام در همه ابعاد، تعادلى كامل میان زن و مرد ایجاد مى‏شود؛ زیرا از یك طرف مرد دو برابر سهم زن ارث مى‏برد؛ ولى وظیفه اداره اقتصادى و پرداخت هزینه‏هاى جارى خانه (خوراك، پوشاك و مسكن) بر دوش او است؛ زن سهم خویش را براى خود نگاه مى‏دارد و در موارد دلخواهش مصرف مى‏كند، بى‏آن كه مسؤولیتى خاص بر دوش داشته باشد. در نتیجه‏گاه سهم مصرف اختصاصى زن از سهم مصرف اختصاصى مرد بیش‏تر مى‏گردد.

با توجّه به این دید جامع، تعادلى كامل در نظام خانواده ایجاد مى‏شود. زن با دید عاطفى خود، بر اساس ملاحظه مسائل اخلاقى، گاه در جهت حلّ مشكلات اقتصادى خانواده گام بر مى‏دارد؛ ولى شرعاً در این مورد وظیفه‏اى ندارد.

7- مسأله تنصیف دیه زن از دیرباز در كتب فقهى مطرح شده است. شیخ طوسى پس از ذكر مسأله، آن را نظر تمام فقیهان شیعه و سنى جز دو تن ازعلماى اهل سنّت معرفى مى‏كند و دلیل خود را اجماع و برخى روایات مى‏داند.

ر. ك: احكام القرآن، احمد بن على الجصاص، ج 2، ص 238؛ المبسوط، شمس الدین السرخسى، ج 26، ص 79؛ الهدایة، ابوالخطاب الكلوذانى، ج‏8، ص‏306.

manicure
جمعه 18 فروردین 1396 02:02 ب.ظ
Hey very interesting blog!
سمیرا اسمعیل پور
شنبه 22 فروردین 1394 03:47 ب.ظ
با سلام و خسته نباشید میخواستم بدونم كه مبنای تعیین نرخ دیه یا همئن غرامت در ادیان مسیحیت و یهودیت به چه صورت میباشد.
ایا در این ادیان هم بین زن و مرد فرقی وجود دارد و اینه انان هم مثل دین مبین اسلام ماه حرام و غیر حرام دارند.
پیشاپیش از پاسخگویی شما كمال تشكر را دارم.
من
پنجشنبه 29 فروردین 1392 01:49 ق.ظ
توضیحتون عااااااالی بود
عالی و کامل
واقعا ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 33